Τι πρέπει να προσέξει η Ελλάδα ώστε να είναι επιλέξιμοι οικονομικών ενισχύσεων περισσότεροι βοσκότοποι στη Νέα ΚΑΠ.

Αγωνία προκαλούν στις τάξεις των κτηνοτρόφων, τα όσα συζητούνται το τελευταίο διάστημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο (με αφορμή την αναθεώρηση της ΚΑΠ) σχετικά με τους βοσκότοπους και κατά πόσο αυτοί θα είναι επιλέξιμοι οικονομικών ενισχύσεων, στα πλαίσια της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής μετά το 2014. Ο ΑγροΤύπος μέσα από το άρθρο του Διευθυντή του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών

Θεσσαλονίκης, κ. Θωμά Γ. Παπαχρήστου, στο περιοδικό «Γεωργία – Κτηνοτροφία» (τεύχος 1/2013 που κυκλοφορεί) επιχειρεί να εξηγήσει στους κτηνοτρόφους πως έχει η κατάσταση αλλά και τι θα πρέπει να προσέξει η χώρα μας ώστε να είναι τελικά επιλέξιμες όσο το δυνατόν περισσότερες εκτάσεις. Στο άρθρο του κ. Παπαχρήστου, με τίτλο «Βοσκήσιμοι πόροι της Ελλάδας και νέα ΚΑΠ (2014 – 2020)» αναφέρεται ότι ένα μεγάλο μέρος των ελληνικών βοσκοτόπων, και συγκεκριμένα εκείνοι που περιλαμβάνουν και ξυλώδη βλάστηση (θαμνολίβαδα, φρυγανολίβαδα, μερικώς δασοσκεπείς εκτάσεις), δεν εμπίπτουν στο καθεστώς της οικονομικής ενίσχυσης στα πλαίσια της ΚΑΠ. Η ελληνική πολιτεία θα πρέπει στη διαπραγμάτευση που γίνεται για τη νέα ΚΑΠ να επιδιώξει την αλλαγή της κατάστασης αυτής.

Ειδικότερα, η κάθε εντεταλμένη αρχή θα μπορεί να γνωρίζει ποιες από αυτές τις εκτάσεις είναι επιλέξιμες για οικονομική ενίσχυση βάσει της κοινοτικής νομοθεσίας αλλά και να σχεδιάζει την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας στο σύνολό τους (ανεξάρτητα αν είναι επιλέξιμες για οικονομική ενίσχυση ή όχι). Στη συνέχεια, με τις αρμόδιες υπηρεσίες (δασικές, αγροτικής ανάπτυξης και δήμους) να επιδιώξει την ορθολογική διαχείριση και αξιοποίησής τους προς όφελος της κτηνοτροφίας, του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών.

Αδύνατη η ένταξη όλων των ελληνικών βοσκότοπων

Ποιο αναλυτικά, ο κ. Παπαχρήστος αναφέρει στο άρθρο του ότι, κατά τη διαβούλευση για τη νέα ΚΑΠ θα πρέπει να επιδιωχθεί η ένταξη στο καθεστώς κοινοτικών ενισχύσεων κατά το δυνατό περισσότερων εκτάσεων με ξυλώδη βλάστηση. «Ωστόσο, θα πρέπει να επισημανθεί ότι είναι αδύνατο όλοι οι ελληνικοί βοσκότοποι να ενταχθούν σε καθεστώς οικονομικής ενίσχυσης, όχι μόνο εξαιτίας των κοινοτικών κανονισμών αλλά και γιατί η οικονομική ενίσχυση στη νέα ΚΑΠ θα προέρχεται από τον ίδιο προϋπολογισμό, στον οποίο είναι ενταγμένες και οι γεωργικές καλλιέργειες, χωρίς αυτός να είναι υψηλότερος απ’ ότι ήταν κατά την προηγούμενη περίοδο», αναφέρει στο άρθρο του ο κ. Παπαχρήστος.

Και προσθέτει: «Ανεξάρτητα, από το πόσα στρέμματα από τα ελληνικά λιβάδια θα επιλεγούν για οικονομική ενίσχυση την περίοδο 2014 – 2020, ο στόχος θα πρέπει να είναι η αξιοποίηση με βόσκηση του συνόλου αυτών, για πολλούς λόγους»

Κριτήρια επιλεκτικότητας

Σύμφωνα με όσα αναφέρει στο άρθρο του ο κ. Παπαχρήστος στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο αγγλικός όρος για τις εκτάσεις που βόσκονται και στηρίζονται οικονομικά στα πλαίσια της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής είναι permanent pastures (στα ελληνικά αποδίδεται ως μόνιμοι βοσκότοποι). Σύμφωνα με τον κανονισμό 1120/2009, ο ορισμός του μόνιμου βοσκότοπου είναι: «Land used to grow grasses or other herbaceous forage naturally (self-seeded) or through cultivation (sown) and that has not been included in the crop rotation of the holding for five years or longer», δηλαδή, «Γη που χρησιμοποιείται για να παραχθεί βοσκήσιμη ύλη από αγρωστώδη ή άλλα ποώδη φυτά, φυσικά ή με σπορά, και δεν συμπεριλήφθηκε στην αμειψισπορά της εκμετάλλευσης για πέντε έτη ή περισσότερο». Δηλαδή, σύμφωνα με αυτόν τον ορισμό, εμπίπτουν τα ποολίβαδα και οι μόνιμοι λειμώνες. Αυτός ο ορισμός είναι η βάση για τον προσδιορισμό της επιλεκτικότητας και καταρχήν εξαιρεί όλες τις βοσκήσιμες εκτάσεις που καλύπτονται με ξυλώδη φυτά. Ωστόσο, ο κανονισμός 1122/2009, που θέτει τους κανόνες επιλεκτικότητας της ΚΑΠ λεπτομερώς, αναγνωρίζει ότι βοσκότοποι με δένδρα ή θάμνους στην επιφάνειά τους μπορεί να είναι επιλέξιμοι για οικονομική ενίσχυση από την ΚΑΠ αλλά με την προϋπόθεση ότι τα δένδρα δεν ξεπερνούν τα 50 άτομα στο εκτάριο (5 δένδρα/στρέμμα). Επιπλέον, η σύσταση είναι να αφαιρούνται τμήματα με θάμνους που έχουν πλάτος μεγαλύτερο των 2 μέτρων από την επιλέξιμη επιφάνεια ενός λιβαδιού. Η ρύθμιση αυτή είναι εσφαλμένη και παραβλέπει ότι τα ξυλώδη φυτά είναι αναπόσπαστο στοιχείο πολλών συστημάτων ζωικής παραγωγής.

Κανόνες

Στο άρθρο με τίτλο «Βοσκήσιμοι πόροι της Ελλάδας και νέα ΚΑΠ (2014 – 2020)», που δημοσιεύεται στο περιοδικό «Γεωργία – Κτηνοτροφία», τονίζεται επίσης ότι οι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιτρέπουν στα κράτη μέλη να κάνουν μερικές προσαρμογές που εξυπηρετούν τοπικές συνθήκες. Για παράδειγμα, ο Κανονισμός 1122/2009 αναφέρει ότι «η συνολική έκταση ενός αγροτεμαχίου μπορεί να θεωρηθεί ως επιλέξιμη εφόσον αυτό αξιοποιείται πλήρως σύμφωνα με τα καθιερωμένα στο κράτος μέλος» και όταν αναφέρεται στο μέγιστο επιλέξιμο πλάτος των τμημάτων με ξυλώδη βλάστηση διευκρινίζει ως εξής: «λαμβάνοντας υπόψη περιβαλλοντικές ανάγκες, κάποια ευελιξία θα έπρεπε να δίνεται». Η οδηγία για τον αριθμό των δένδρων στη μονάδα επιφάνειας (5 δένδρα/στρέμμα) παρέχει τη δυνατότητα για ευελιξία, εφόσον αιτιολογείται με περιβαλλοντικά κριτήρια, όπως και στην περίπτωση των δασογεωργικών συστημάτων (δηλ. συνδυασμός δέντρων και γεωργικών καλλιεργειών στην ίδια επιφάνεια). Αυτή η δυνατότητα χρησιμοποιήθηκε από κράτη μέλη και λιβάδια με ξυλώδη βλάστηση ανεξαρτήτως της συμμετοχής τους στην κάλυψη του λιβαδιού εντάχθηκαν πλήρως στο σύστημα οικονομικής ενίσχυσης. Ωστόσο, στην ίδια οδηγία γίνεται σαφές ότι αυτές οι αποκλίσεις είναι εξαιρέσεις. Για το λόγο αυτό, πολλά κράτη μέλη επιλέγουν να ασκούν την «ασφαλή αγροτική πολιτική» και όχι να κάνουν χρήση των δυνατών εξαιρέσεων.

Οι επιπτώσεις της Ευρωπαϊκής προσέγγισης στους βοσκοτόπους της Ελλάδας

«Με όσα αναφέρθηκαν παραπάνω, αβίαστα, προκύπτει ότι ένα μεγάλο μέρος των ελληνικών βοσκοτόπων δεν εμπίπτουν στο καθεστώς της οικονομικής ενίσχυσης στα πλαίσια της ΚΑΠ, εξαιτίας του ορισμού περί μόνιμων βοσκοτόπων και των κανόνων ένταξης των βοσκόμενων εκτάσεων σε αυτούς. Οι βοσκότοποι αυτοί είναι όλοι εκείνοι που καλύπτονται με ξυλώδη βλάστηση (θαμνολίβαδα, φρυγανολίβαδα, μερικώς δασοσκεπείς εκτάσεις) και ο κύριος όγκος της παραγόμενης βοσκήσιμης ύλης συνίσταται από φύλλα και τρυφερούς βλαστούς ξυλωδών φυτών. Επιπλέον, οι εκτάσεις αυτές είναι δασικές εκτάσεις και ακόμη αν άλλαζε το καθεστώς της οικονομικής ενίσχυσης και συμπεριλάμβανε και αυτές θα έπρεπε να γίνει ρύθμιση από την ελληνική πολιτεία και να αξιοποιηθεί το σύνολο των βοσκοτόπων ενιαία προς όφελος της κτηνοτροφίας», υπογραμμίζει ο Διευθυντής του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών.

Και συμπληρώνει: «Σήμερα, δεν υπάρχει πρόβλημα στη χρήση του συνόλου των βοσκοτόπων από την κτηνοτροφία, την οποία κανένας νόμος δεν απαγορεύει, αλλά το πώς θα γίνει αυτή η χρήση. Επομένως, η διαχείριση των βοσκοτόπων που εμπίπτουν στις δασικές εκτάσεις θα πρέπει να γίνεται με την εμπλοκή των δασικών υπηρεσιών και σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία. Τελικά, η εφαρμογή ορθολογικής διαχείρισης στο σύνολο των βοσκοτόπων, ανεξάρτητα από ιδιοκτησιακό καθεστώς και τύπο βλάστησης, θα εδράζεται στην επιστήμη της λιβαδοπονίας που είναι βιολογική (αλληλοεπιδράσεις εδάφους - φυτών - ζώων), φυσική (κλιματικοί, τοπογραφικοί και υδρολογικοί παράγοντες προσδιορίζουν το είδος της βλάστησης και τη χρήση της) και κοινωνική (οι ανάγκες της κοινωνίας προσδιορίζουν τη χρήση τους) επιστήμη».

Προτάσεις για την αναθεωρημένη ΚΑΠ 2014-2020

Στον προτεινόμενο κανονισμό της Κοινότητας για την ΚΑΠ 2014-2020 – σύμφωνα με το άρθρο – η τρέχουσα ονομασία των βοσκοτόπων από «permanent pastures» ενδέχεται να αλλάξει σε «permanent grasslands», δηλαδή μόνιμα ποολίβαδα. Ο νέος ορισμός παίρνει υπόψη του τη διατύπωση του Κανονισμού 1120/2009 και ταιριάζει περισσότερο με την ερμηνεία που δίνονταν από πολλές ελεγκτικές αρχές και στην προηγούμενη ονομασία αλλά δεν θα αφήνει κανένα περιθώριο για ένταξη λιβαδιών με ξυλώδη βλάστηση. Για να εναρμονιστεί ο Κανονισμός με την πραγματικότητα και να συμπεριληφθούν όλες οι εκτάσεις που βόσκονται σε μόνιμη βάση, μάλλον θα έπρεπε να υιοθετηθεί ο όρος «rangelands and pasturelands», δηλαδή, λιβάδια και λειμώνες, οι οποίοι ανεξάρτητα από τον τύπο της βλάστησης περικλείουν όλους τους μόνιμους βοσκήσιμους πόρους.

Η ελληνική πολιτεία θα πρέπει να καταγράψει λοιπόν όλα τα λιβάδια (ή βοσκότοπους) . Τα λιβάδια για κάθε δήμο να εμφανίζονται με την ακριβή έκτασή τους σε ψηφιοποιημένους χάρτες κατά λιβαδικό τύπο και επιπλέον να δίνονται πληροφορίες για την παραγωγική τους ικανότητα (βοσκοϊκανότητα). Με αυτά τα στοιχεία, η κάθε εντεταλμένη αρχή θα μπορεί να γνωρίζει ποιες από αυτές τις εκτάσεις είναι επιλέξιμες για οικονομική ενίσχυση βάσει της κοινοτικής νομοθεσίας αλλά και να σχεδιάζει την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας στο σύνολό τους (ανεξάρτητα αν είναι επιλέξιμες για οικονομική ενίσχυση ή όχι). Στη συνέχεια, με τις αρμόδιες υπηρεσίες (δασικές, αγροτικής ανάπτυξης και δήμους) να επιδιώξει την ορθολογική διαχείριση και αξιοποίησής τους προς όφελος της κτηνοτροφίας, του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών.

Βρείτε ολόκληρο το άρθρο του κ. Παπαχρήστου στο περιοδικό «Γεωργία – Κτηνοτροφία» - τεύχος 1/2013 που κυκλοφορεί

Πηγή:www.agrotypos.gr